(फारच महत्वाची व उपयुक्त माहिती) *खालील मजकूरात भारतीय संस्कृती आणि परंपरांचा वैज्ञानिक व तर्कसंगत दृष्टिकोन मांडला आहे. यात प्राचीन परंपरांमागील हेतू आणि त्यामागील दैनंदिन जीवनातील आरोग्यदृष्टिक लाभ यांचे विस्तृत विश्लेषण केलेले आहे. प्रत्येक मुद्द्याचा तर्कशुद्ध वाचक दृष्टीने विचार करून त्याचा सामाजिक, आरोग्यदृष्टिक, आणि वैज्ञानिक अन्वयार्थ कसा आहे, हे पाहूया:* *1) अंत्यसंस्कार/केशकर्तनानंतर अंघोळ: * अंत्यसंस्काराच्या वेळी शरीराशी किंवा वस्त्रांशी संपर्क होतो, जे मृतदेहामधील संभाव्य संक्रमणांचे वाहक असू शकतात. त्यामुळे अंघोळ करणे हे स्वच्छतेच्या दृष्टीने महत्त्वाचे आहे. संक्रमण रोखण्यासाठी सामाजिक अंतर ठेवण्याचे तत्त्व यामागे आहे. *2) चप्पल घराबाहेर सोडणे: * चप्पलांवर बाहेरील धूळ, माती, बुरशी, आणि सूक्ष्मजीव जमा होतात. त्यांच्यामुळे घरातील स्वच्छतेवर परिणाम होतो. चप्पल घराबाहेर ठेवणे हे एकप्रकारे स्वच्छतेचे पालन आहे आणि त्यामुळे संक्रमणाचा धोका कमी होतो. *3) मृत्यू झाल्यावर १२ दिवस होम क्वारंटाईन: * मृत व्यक्तीचे शरीर अनेकदा संसर्गजन्य रोगांचे वाहक असते. अशा वेळी १२ दिवस होम क्वारंटाईनमुळे मृत्यूशी संबंधित आजारांचा प्रसार रोखता येतो. याच तत्त्वाचे पालन आपण आधुनिक काळात ‘होम क्वारंटाईन’च्या स्वरूपात करतो. *4) १२ दिवस अन्न शिजवणे टाळणे आणि नंतर साफसफाई: * मृत्यूनंतर वातावरणात नकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते, तसेच संसर्गजन्य आजारांचे प्रमाण वाढण्याची शक्यता असते. या काळात अन्न शिजवणे टाळून शुद्धतेवर भर दिला जातो. १२व्या दिवशी साफसफाईने त्या घराला नवचैतन्य मिळते आणि पुढील जीवनासाठी सकारात्मकता निर्माण होते. *5) भारतीय शौचपद्धती: * भारतीय पद्धतीत शौचासाठी झुकलेल्या स्थितीत बसल्याने आतड्यांचे मांसपेशी योग्य प्रकारे सैल होतात, ज्यामुळे शरीरातून मलाचा पूर्ण निचरा होतो. या पद्धतीत टॉयलेट पेपरचा वापर नसल्याने पर्यावरणावरही सकारात्मक परिणाम होतो. तसेच, यामुळे पाश्चात्त्य पद्धतीतील विषाणूजन्य संपर्क टाळला जातो. *6) हळदीचा वापर: * हळदीमध्ये अँटीबायोटिक, अँटीफंगल आणि अँटीइंफ्लेमेटरी गुणधर्म असतात. लग्नाआधी हळदीचा वापर त्वचेवरील संसर्ग टाळण्यासाठी होतो. याच गोष्टींचा पश्चिम देशांतही स्वीकार झाला आहे. ‘Turmeric Latte’ म्हणजेच आपले हळदी दूध हे त्याचे उत्तम उदाहरण आहे. *7) धूप, कापूर, उद जाळणे: * धूप आणि कापूर जाळल्याने वातावरणातील सूक्ष्मजीव नष्ट होतात, तसेच हवेतील शुद्धता टिकवून ठेवली जाते. या प्रक्रियेमुळे मानसिक शांतताही मिळते. *8) ऋतुमान आणि सणवार: * भारतीय सणवार ऋतुमानानुसार असतात. उदाहरणार्थ, होळीच्या वेळी धगधगत्या आगीच्या उष्णतेमुळे वातावरणातील जंतू नष्ट होतात. तसेच, सणांमध्ये वापरण्यात येणारे पदार्थ स्थानिक पातळीवर उपलब्ध आणि ऋतुनुसार शरीरासाठी लाभदायक असतात. *9) मृतदेह दहन: * मृतदेह जाळल्याने संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार टाळता येतो. जाळल्यामुळे मृतदेहाचे विघटन पूर्णतः होते, तर पुरण्याच्या प्रक्रियेत मृतदेहातून जमिनीत संक्रमण होण्याचा धोका असतो. यामुळे दहन अधिक सुरक्षित आणि स्वच्छतेच्या दृष्टिकोनातून उपयुक्त मानले गेले आहे. *10) भारतातील शाकाहार: * भारतीय संस्कृतीत प्राणी, झाडे, आणि निसर्गाला देवतास्वरूप मानले गेले आहे. त्यामुळे इको-फ्रेंडली जीवनशैली आपसूकच अंगीकारली गेली आहे. शाकाहारी आहारामुळे पर्यावरणीय संतुलन राखण्यास मदत होते. *11) भारत आणि व्हायरस: * भारतीय खाद्यसंस्कृतीत स्वच्छतेवर भर देण्यात आला आहे. प्राणी आणि अन्न याबाबतचे नियम हे पारंपरिक आरोग्यशास्त्रावर आधारित आहेत. त्यामुळे अनेक व्हायरस भारतातून उद्भवलेले नाहीत. *12) नमस्कार: * नमस्कार ही भारतीय परंपरेतील अभिवादन पद्धत आहे. हात न जोडता अभिवादन केल्याने संसर्गाचा धोका कमी होतो. यामुळे केवळ शारीरिक अंतर राखले जाते असे नाही, तर मानसिक आदरही व्यक्त होतो. *निष्कर्ष: * भारतीय संस्कृती ही अनुभव आणि विज्ञान यांचा मेळ आहे. हजारो वर्षांपासून अस्तित्व टिकवून राहणाऱ्या या परंपरांचा तात्त्विक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन आरोग्यासाठी लाभदायक आहे. त्यामुळे आधुनिक काळातही या परंपरांचे अनुसरण करणे काळाची गरज आहे. *फारच महत्वाची व उपयुक्त माहिती* V P Deshpande M. E. Civil, Structural Engineer. Vastu Consultant, Feng Shui Consultant 34, Botany Boulevard, Kings Langley, NSW-2147, Australia Phones: +610434681647 (Sydney)