*इन्सुलिन: सर्व आजारांचे मूळ जड.... * डॉ. जमनादास स्पष्ट करतात की, शरीरात इन्सुलिनची पातळी सतत वाढलेली असणे हेच खालील गंभीर आजारांना कारणीभूत ठरते. *मधुमेह (Type 2 Diabetes):* पेशींमध्ये ग्लुकोज न गेल्यामुळे रक्तातील साखर वाढते, ज्याला आपण मधुमेह म्हणतो. हा आजार साखरेपेक्षा जास्त 'इन्सुलिनच्या अतिवापरामुळे' होतो. *उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure):* इन्सुलिनचे उच्च प्रमाण मूत्रपिंडांना (Kidneys) शरीरात अतिप्रमाणात मीठ (Sodium) आणि पाणी साठवून ठेवण्यास भाग पाडते. यामुळे रक्तवाहिन्यांवर ताण येतो आणि रक्तदाब वाढतो. *हृदयरोग (heart disease):* रक्तवाहिन्यांमध्ये सतत फिरणारे इन्सुलिन त्यांच्या अंतर्गत अस्तराला (Endothelium) जखमा करते. तिथे जळजळ (Inflammation) निर्माण होऊन कोलेस्टेरॉल आणि मेद साचू लागतो, ज्यामुळे पुढे जाऊन हृदयविकाराचा झटका (Heart Attack) येतो. *उपवासाचे (Fasting) महत्त्व आणि सुरुवात कशी करावी...? * इन्सुलिनला नियंत्रित ठेवण्याचा आणि शरीराला पूर्वस्थितीत आणण्याचा एकमेव नैसर्गिक मार्ग म्हणजे लंघन किंवा उपवास (Fasting). जेव्हा आपण काही काळ अन्न खात नाही, तेव्हा स्वादुपिंडाला विश्रांती मिळते आणि रक्तातील इन्सुलिनची पातळी कमालीची खाली येते. यामुळे शरीर साठवून ठेवलेली चरबी जाळून ऊर्जा निर्माण करू लागते. यामुळे मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोग होण्याचा धोका पूर्णपणे टळू शकतो आणि झालेले आजार मागे (Reverse) फिरू शकतात. *उपवासाची सुरुवात कशी करावी...? * *टप्पा १: खाण्याच्या वेळा निश्चित करा: * सर्वात आधी मधल्या वेळचे खाणे (Snacking) पूर्णपणे बंद करा. दिवसातून फक्त दोन किंवा तीन वेळाच मुख्य जेवण घ्या. *टप्पा २: १२ तासांचा उपवास: * रात्रीचे जेवण आणि दुसऱ्या दिवशीचा नाश्ता यामध्ये किमान १२ तासांचे अंतर ठेवा (उदा. रात्री ८ ते सकाळी ८). *टप्पा ३: १६:८ पद्धत (Intermittent Fasting): * हळूहळू हा उपवास १६ तासांपर्यंत वाढवा. म्हणजे दिवसातील केवळ ८ तासांच्या काळातच (उदा. दुपारी १२ ते रात्री ८) दोन वेळचे पौष्टिक जेवण घ्या आणि उर्वरित १६ तास उपवास करा. उपवासाच्या काळात फक्त पाणी, साखर नसलेला चहा किंवा काळी कॉफी (Black Coffee) घेण्यास परवानगी असते. *आहारात फायबरचे (चोथ्याचे) महत्त्व आणि सूक्ष्मजीव (Microbes)...* डॉ. प्रदीप जमनादास यांच्या मते, आपण जे जेवण जेवतो ते केवळ आपल्यासाठी नसते, तर आपल्या आतड्यांमध्ये राहणाऱ्या अब्जावधी उपयुक्त सूक्ष्मजीवांसाठी (Gut Microbes/Bacteria) असते. या सूक्ष्मजीवांचे मुख्य अन्न फायबर (चोथा) हे आहे. *आहारात फायबर नसेल तर काय होते...? * जेव्हा आपण मैद्याचे पदार्थ, साखर, फास्ट फूड किंवा अतिप्रक्रिया केलेले अन्न खातो, ज्यामधून फायबर पूर्णपणे काढून टाकलेले असते, तेव्हा हे उपयुक्त सूक्ष्मजीव उपाशी राहतात. *संरक्षक कवच तुटणे (Gutline Breakdown):* भुकेलेले सूक्ष्मजीव स्वतःच्या जगण्यासाठी आपल्या आतड्यांच्या आतील नाजूक आणि नैसर्गिक श्लेष्मल अस्तराचा (Mucus Layer / Gut Lining) अन्न म्हणून वापर करू लागतात. त्यामुळे आतड्यांची ही संरक्षणात्मक भिंत कमकुवत होऊन तिला सूक्ष्म छिद्रे पडतात. *आपण आजारी कसे पडतो...? * आतड्यांचे हे कवच (Gutline) तुटल्यामुळे, आतड्यातील हानिकारक जीवाणू, विषारी घटक (Toxins) आणि न पचलेले अन्नाचे कण थेट रक्तप्रवाहात प्रवेश करतात. *तीव्र जळजळ (Systemic Inflammation):* हे परके घटक रक्तात आल्यामुळे शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती त्यांच्याविरुद्ध युद्ध पुकारते. यामुळे संपूर्ण शरीरात अंतर्गत जळजळ/दाह (Inflammation) निर्माण होतो. हाच दाह पुढे जाऊन हृदयविकार, फॅटी लिव्हर, कर्करोग आणि मेंदूचे आजार यांना जन्म देतो. *निष्कर्ष: * डॉ. प्रदीप जमनादास यांच्या संशोधनाचा आणि अनुभवाचा अर्क हाच आहे की, निरोगी राहण्यासाठी काय खावे यापेक्षा खाण्याबद्दल "कधी खावे" आणि "कधी टाळावे" (उपवास) याला अत्यंत महत्त्व आहे. आहारात भरपूर नैसर्गिक फायबर (भाज्या, फळे, मोड आलेली कडधान्ये) ठेवणे आणि उपवासाची सवय अंगीकारणे, हाच औषधांशिवाय मधुमेह, उच्च रक्तदाब आणि हृदयरोगापासून दूर राहण्याचा एकमेव खात्रीशीर मार्ग आहे. *©®सुनील इनामदार,